'Hoe spreek je zo goed Nederlands?' Voor Melly was het nooit zomaar een vraag

Volgens haar zijn dit voorbeelden van hoe het slavernijverleden en koloniale denkbeelden nog altijd kunnen doorwerken in het dagelijks leven. Daarom wordt op dinsdag 30 juni en woensdag 1 juli ook in Nijkerk stilgestaan bij Keti Koti: de herdenking en viering van de afschaffing van de slavernij in de voormalige Nederlandse koloniën. 

Soiso werd geboren in Suriname en woonde daar de eerste zeventien jaar van haar leven. Inmiddels woont ze tien jaar in Nederland. De verhuizing bracht volgens haar twee grote cultuurshocks met zich mee.  

De eerste was de verbazing over haar beheersing van de Nederlandse taal. "Het eerste dat mensen zeiden was: ‘Maar hoe spreek je zo goed Nederlands?’" Die vraag raakte haar, juist omdat Nederlands in Suriname de officiële taal is. Bovendien sprak zij daar al regelmatig met Nederlandse toeristen en gasten. Voor haar maakte de vraag zichtbaar hoe weinig sommige Nederlanders weten over Suriname en de gedeelde geschiedenis tussen beide landen. 

De tweede cultuurshock volgde op school. In haar Nederlandse geschiedenisboek stond volgens haar slechts één alinea over de slavernij en Suriname. "Gewoon tussen neus en lippen door", vertelt Soiso. "Vanaf de basisschool heb ik meegekregen dat Nederland ons voormalig moederland was. We kregen geschiedenis over Nederland en Suriname. Daarom kreeg ik een soort 'error'." 

Ze ging zich afvragen hoe dat verschil kon ontstaan. "Ik probeer mensen niet heel snel te oordelen, maar te begrijpen waar bepaalde ideeën vandaan komen." 

Volgens Soiso ontbreekt bij veel mensen kennis over de gezamenlijke geschiedenis van Nederland en Suriname. Daardoor begrijpen zij vaak niet hoe Suriname door het koloniale verleden is gevormd en waarom veel Surinamers naar Nederland zijn verhuisd. 

"Het is niet gek dat mensen die opmerkingen maken. Want ze kennen de hele geschiedenis niet. Daar begint het mee."

Iedereen heeft volgens Soiso onbewuste associaties. Als voorbeeld noemt ze het beeld dat veel mensen automatisch hebben van een arts of een verpleegkundige: een witte man en een witte vrouw. Zelf merkte ze dat mensen verbaasd reageerden als ze vertelde dat ze vwo had gedaan. Ook vroegen sommigen of ze via het mbo op haar opleiding terecht was gekomen. 

Die vraag op zich is niet verkeerd," zegt Soiso. "Veel interessanter vind ik de vraag: 'Welke route heb je bewandeld?' Iedereen heeft een verhaal. Dáár begint een echt gesprek." Volgens haar zijn aannames op zichzelf niet direct verwijtbaar. Dat verandert wanneer iemand, ondanks nieuwe informatie, vasthoudt aan zijn oorspronkelijke beeld. 

 "Ik neem de kinderen die mij vroeger vroegen: 'Wat spreek je goed Nederlands' niets kwalijk. Zij wisten het simpelweg niet. "Maar als ik uitleg hoe het werkelijk zit en je ervoor kiest om niet te luisteren of je beeld niet bij te stellen, dan wordt onwetendheid een keuze." 

Tijdens de voorbereiding van de tentoonstelling ontdekte Soiso hoeveel historische verbindingen er zijn tussen Nijkerk en Suriname. 

 Zo kwam zij erachter dat bij een supermarkt in Nijkerk het wapen van Suriname te zien is. Dat verwijst naar Gerard van den Tweel, die honorair consul van Suriname was. Ook blijkt uit archiefonderzoek dat bepaalde Nijkerkse familienamen en gebouwen verbonden zijn met inkomsten uit Surinaamse plantages.  

Voor Soiso onderstreept dat één belangrijke boodschap: "Mijn geschiedenis is ook jouw geschiedenis. We hebben een gedeeld verleden. Dat Nederlands de taal is waarin ik denk, spreek en schrijf, is geen toeval. Het is het gevolg van geschiedenis, van macht en van keuzes die ooit zijn gemaakt.