Er is zorgvuldig gekeken naar de kandidaten, geen avonturiers of jagers naar persoonlijk succes zoals je dat helaas maar al te vaak ziet in de afsplitsingen binnen de bekende splinterpartijen. Nog een sterk punt is dat er nogal wat politici uit andere partijen - vooral het CDA - zijn overgestapt, en dat zorgt in ieder geval voor de nodige ervaring met politiek en bestuur in deze jonge partij. Mooi meegenomen is ook dat een aantal dubieuze partijen naar de zijlijn werden geduwd. De BBB-stemmers laten een divers beeld zien. Een analist wees erop dat als alle boeren in Nederland een stem uitbrengen zij slechts één kamerzetel zouden krijgen, oftewel: er zitten onder de stemmers heel veel niet-boeren. Maar wel veel sympathisanten, verder een grote groep teleurgestelden ‘in het algemeen’ of in hun eigenpartij, maar ook zwevers, complotdenkers en anarchisten.

Een vertroebelende kant in deze uitslag is wel weer dat zoveel mensen hun stem bepalen op basis van hun aversie tegen de landelijke politiek, terwijl het toch ging om provinciaal beleid. Maar in straatinterviews en dergelijke kon je regelmatig horen dat mensen daar in feite nauwelijks iets van weten. Vaak sloegen de argumenten op landelijke fiasco’s of fouten zoals de toeslagenaffaire, de gasboringen in Groningen, het ‘gedoe’ rond stikstof enzovoorts. Hoe begrijpelijk is dan de teleurstelling van diverse provinciale bestuurders en statenleden die aangeven dat er zoveel goeds is gebeurd in hun provincie en dat ze het als onrechtvaardig ervaren dat onwetende mensen met hun stem zich in feite verzetten tegen veel goeds.

Wat overeind staat is het grote onbehagen onder kiezers en burgers over politiek en bestuur in Nederland. Dat signaal heeft objectief gezien zeker een goede kant: het laat zien hoe democratie kan werken. Het lijkt erop dat de ‘gewone mensen’ meer in beeld komen met hun concrete wensen van goede verbindingen, bushokjes, dichtbij-voorzieningen. Minder Den Haag, meer regio, minder randstad, meer platteland. Machtige figuren als Xi en Poetin zijn daar bang voor en noemen een dergelijke rol en invloed van kiezers en parlementen de zwakte van het westen. Hun model is dat van een dictatuur met een verheerlijkte leider. Maar hoe goed is dan de vrijheid die we op 15 maart hebben kunnen benutten om onze mening of gevoel om te zetten in een sturende stem, ook als die de bestaande situatie op z’n kop kan zetten.

De BBB sluit op voorhand geen enkele partij uit en schakelt zelfs verkenners van andere partijen in. Ook dat geeft blijk van een gezond verstand: wil je het belang van ons land dienen dan moet je waar mogelijk samenwerken met andere partijen, verliezers of niet. Toch zal de BBB compromissen moeten sluiten wil Nederland bestuurbaar blijven. Een frisse wind helpt coalitiepartijen zich te heroriënteren en los te wrikken uit compromissen waar ze niet gelukkig mee waren, maar die ze moesten sluiten om ons land regeerbaar te houden. Daar zal ook de BBB te zijner tijd tegen aanlopen. Het vraagt tijd: eerst een nieuwe Eerste Kamer, over twee jaar een nieuwe Tweede Kamer, daarna pas moet zich nieuw regeerbeleid vormen en kunnen we concluderen wat de huidige stembusuitslag heeft opgeleverd. Maar ook nu al loopt er volop bezinning over de gevolgen. Zal het kabinet de rit uitzitten of niet? Moeten binnen partijen kopstukken het veld ruimen? We zullen het zien.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)