Hier is het mogelijk voor het laatst Koningsdag na meer dan 100 jaar

Al 25 jaar is Jacolien Ponsteen (55) een van de drijvende krachten achter Koningsdag in het Veluwse dorp. Jaar in, jaar uit, regelt ze 's avonds laat achter haar laptop het programma, samen met drie anderen. Maar na al die jaren is de rek eruit.

'Al zo vaak gevraagd'

"Ik heb al zo vaak gevraagd om nieuwe mensen, maar op een gegeven moment is het gewoon klaar", zegt ze. Met vier bestuursleden is de druk groot. De voorbereidingen beginnen al in oktober en lopen op richting Koningsdag. "Dan ben je na je werk 's avonds van zeven tot laat weer achter de computer bezig", vertelt Jacolien. "Als je het goed wil doen, moet je eigenlijk met minimaal zeven mensen zijn. Het is gewoon heel veel werk."Voor losse klussen melden zich nog wel vrijwilligers, maar juist de vaste rollen, zoals voorzitter of secretaris, blijven leeg. "Terwijl juist dat de basis is."

Niet alleen in Nunspeet

Ook op andere plekken in Gelderland klinken dezelfde geluiden, al sinds 2018. In Tiel dreigde de Oranjevereniging in 2023 na 115 jaar te stoppen. Zover is het niet gekomen, maar het is ieder jaar weer spannend of er genoeg vrijwilligers zijn. "Veel mensen geven aan hier geen tijd voor te hebben of voelen zich niet verbonden met de activiteiten die wij organiseren", zegt voorzitter Sebastian Blom.

In Barneveld had het tekort in 2023 directe gevolgen voor het programma: daar werden de kinderspelen geschrapt. En in Deest zijn dit jaar zelfs helemaal geen Koningsdagactiviteiten, omdat er te weinig vrijwilligers zijn om het te organiseren.

'Kampioen vrijwilligers'

Toch ziet de landelijke Oranjebond niet overal een groeiend probleem. Volgens de bond is Nederland juist ‘kampioen vrijwilligers’. Veel mensen doen op een of andere manier vrijwilligers werk, en op veel plekken lukt het nog altijd om Koningsdag gewoon te organiseren.

De bond heeft 302 aangesloten Oranjeverenigingen en dat aantal is al vijftien jaar stabiel. Ook ziet de Oranjebond dat als een vereniging stopt, er vaak nieuwe mensen opstaan om het feest toch door te laten gaan.

Jongere generaties zijn nog altijd betrokken, al doen ze dat vaak op een andere manier dan vroeger. "Zij kiezen minder snel voor een jarenlang bestuurslidmaatschap, maar helpen liever op een lossere en socialere manier mee."

Volgens de bond blijft de behoefte om samen te vieren groot en ‘snappen mensen zelf ook wel dat dat niet zonder vrijwilligers kan.

In Velp lukt het nog wel om genoeg vrijwilligers te vinden voor Koningsdag. "Op zo'n dag lopen er toch al gauw ruim honderd vrijwilligers rond," zegt vicevoorzitter Remco Ulrich.

Volgens hem zit de kracht in de organisatie. Het bestuur bestaat uit 12 mensen, drie keer de mankracht als in Nunspeet, en taken zijn verdeeld over commissies. Ook werken andere verenigingen mee: de korfbalvereniging helpt bij de Koningsmarkt en de scouting ondersteunt de kinderspelen.

Daardoor blijft het werk behapbaar en raken vrijwilligers makkelijker betrokken. "Een dag helpen lukt vaak nog wel", zegt Ulrich. "Maar voor structurele inzet, bijvoorbeeld in het bestuur, is het wel wat moeilijker."

Meer dan alleen een feest

Volgens de Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen (LVKK) staat er meer op het spel dan alleen een feestdag. "In dorpen en kleine kernen zijn verenigingen het sociale fundament van de gemeenschap", schrijft de organisatie in een reactie.

Juist daar zijn minder plekken om elkaar te ontmoeten dan in een stad. Daarom zijn evenementen zoals Koningsdag belangrijker dan ze lijken. Het zijn momenten waarop mensen elkaar spreken, zien hoe het gaat en betrokken blijven bij hun dorp

Als zo'n vereniging wegvalt, verdwijnt dus niet alleen een traditie, stelt de organisatie. "Het betekent dat een belangrijk deel van het sociale netwerk wegvalt. Dat kan de leefbaarheid van een dorp onder druk zetten", aldus de LVKK.

Slapende vereniging

Terug in Nunspeet hopen ze niet dat het zover komt. Toch stopt na deze editie het volledige bestuur. "Dan is er gewoon niks", zegt Jacolien. "Misschien moeten mensen dat eerst een keer ervaren."

Huidige bestuur wil de vereniging niet zomaar opheffen en laten haar daarom 'slapen'. Dat betekent dat de 118-jarige stichting op papier blijft bestaan, maar niets meer organiseert. Mochten zich later toch een nieuwe bestuursleden melden, dan kunnen ze de draad weer oppakken. En Jacolien wil ze dan met alle liefde helpen.