Bovendien hebben wetenschappers en onderzoeksinstellingen die meedachten met het ministerie geen idee wat er met hun bijdrage is gebeurd. Wiersma houdt de laatste versie van het wetenschappelijke rapport waarover zij adviseerden geheim.

'Makkelijker woningen bouwen'

Minister Wiersma kondigde vrijdag aan dat ze de "rekenkundige ondergrens" in het stikstofbeleid wil verhogen. Dat voorstel is een langgekoesterde wens van een groot deel van de Tweede Kamer. Met zo'n verhoogde ondergrens zou het makkelijker worden om bedrijven uit te breiden en woningen te bouwen of nieuwe wegen aan te leggen, zolang daar maar weinig stikstof vrijkomt. Het voorstel zou ook een oplossing bieden voor zogenoemde PAS-melders, boeren en andere ondernemers die sinds de stikstofuitspraak van de Raad van State in 2019 illegaal zijn geworden.

Het voorstel van Wiersma is om die ondergrens met een factor 200 te verhogen naar 1 mol per hectare per jaar. De minister zei vrijdag dat ze aan 'de wetenschap' heeft gevraagd of een hogere grens mogelijk is. Met 'de wetenschap' bedoelt Wiersma hoogleraar Arthur Petersen (UCL), die het voorstel voor haar uitwerkte.

"Het antwoord is: ja", zei de minister. "Wij komen nu uit op 1 mol en willen dat invoeren. We hebben dit ook nog laten controleren door een tweede groep wetenschappers." Die tweede groep wetenschappers werd door het landbouwministerie gevraagd om te reageren op het voorstel van Petersen.

'Geen wetenschappelijke onderbouwing'

Maar uit gesprekken die de NOS met een aantal van die wetenschappers heeft gevoerd blijkt dat zij het er niet over eens zijn dat de grens op 1 mol zou moeten liggen. Zo zegt het RIVM "dat er geen sluitende wetenschappelijke onderbouwing voor een rekenkundige ondergrens is", zoals het onderzoeksinstituut in oktober ook al in de Tweede Kamer betoogde. Ook andere wetenschappers met wie de NOS sprak zeggen dat zo'n

Sommige wetenschappers wilden niet met het ministerie meedenken. Stikstofdeskundige Jan Willem Erisman (Universiteit Leiden) vindt "dat je wetenschappers niet om zo'n ondergrens kunt vragen". "Waar je de ondergrens voor een vergunning legt, is namelijk geen harde wetenschap. Bij zo'n keuze wegen andere factoren mee, zoals het belang van de economie of van de natuur. Het is aan beleidsmakers om de belangen tegen elkaar af te wegen."

Dat er geen sluitende wetenschappelijke onderbouwing is gevonden, betekent overigens niet dat de minister geen hogere drempelwaarde zou kunnen invoeren. Die beleidskeuze kan ze maken zonder dat ze daar wetenschappelijk bewijs voor nodig heeft, stelt het RIVM. Wiersma schrijft in haar brief aan de Tweede Kamer juist dat het niet om een beleidskeuze gaat en benadrukt de wetenschappelijke basis van het voorstel.

'Hogere stikstofuitstoot moet worden gecompenseerd'

Het versoepelen van de stikstofregels voor kleine uitstoters zou de stikstofuitstoot wel automatisch verhogen, waardoor er ook meer stikstof in de overbelaste Natura 2000-gebieden terechtkomt. Die hogere stikstofuitstoot zou op een andere manier moeten worden gecompenseerd. "Hierdoor wordt de opgave om stikstofdepositie te verminderen in kwetsbare natuur groter", waarschuwt het onderzoeksinstituut.

"De plannen van Wiersma zijn de zoveelste fopspeen", stelde de Nijmeegse milieuactivist Johan Vollenbroek, voorman van milieuorganisatie Mobilisation for the Environment, eerder. "Als dit plan wel doorgaat, dan zou dat heel mooi zijn voor de bouw en andere sectoren. Maar dat betekent wel dat er een vermogen aan stikstofdepositie bijkomt. En dat kan helemaal niet volgens de bestaande wetgeving. Dit is een doodlopende weg, dit gaat het niet worden."

In de woensdagavond gepubliceerde Kamerbrief erkent Wiersma dat er risico's zijn verbonden aan haar plan. Als ze de regels inderdaad versoepelt, hoeven veel bedrijven geen vergunning meer aan te vragen, maar dat betekent ook dat al die ondernemingen in de problemen komen als de rekenkundige ondergrens sneuvelt bij de hoogste bestuursrechter.

Proefproces

Dan zou er "een vergelijkbare groep als de PAS-melders" ontstaan, schrijft ze aan de Tweede Kamer. Toch verwacht ze dat de nieuwe ondergrens binnen enkele maanden kan worden ingevoerd. Om te voorkomen dat zo'n nieuwe groep PAS-gevallen ontstaat wil Wiersma een proefproces voeren. Daaruit zou dan definitief moeten blijken of de rechter deze ondergrens accepteert.