Bewust oog hebben voor schoonheid is goed voor een mens, Erik Scherder zal dit vast wel beamen. Maar er zijn evengoed mensen die daarbij de schouders ophalen, aan wie een beetje lyriek niet is besteed. Ook breder gezien hebben sommigen niet veel met cultuur, geven niet om muziek, zullen geen museum of concert bezoeken, geen boek lezen, laat staan een gedicht. Het is hun wereld niet, hun focus ligt anders. Zijn dit dan koude zielen of kille rakkers? Welnee: het heeft denk ik te maken met de optelsom van afkomst, karakter, leefomgeving, verdere ontwikkeling. 

Dit soort ervaringen bepalen je erbij dat deze - soms enorme - verschillen normaal bij onze menselijke diversiteit horen. Je ziet dat de natuur zich niets van onze belevingen aantrekt maar een eigen weg gaat. Maar bij cultuur ligt dat anders: die kunnen we een beetje beïnvloeden door iets te stimuleren of te ontmoedigen. In de onderhandelingen die bedoeld zijn om een nieuwe regering te vormen komt ‘de cultuur’ nog niet erg in beeld; behalve dan in de discussie rond de publieke omroep, en dat raakt niet alleen aan onafhankelijke en objectieve nieuwsgaring, maar ook aan veelkleurigheid. Blijven die ongeschonden overeind wanneer de vier onderhandelende partijen het tot een kabinet brengen?

Ik moest ineens denken aan de situatie vlak voor de Eerste Wereldoorlog. Het was een tijdvak van enorme culturele bloei; een immense beleving die zich uitte in de kunstenaarswereld en het massale schouwburg- en concertbezoek. Weliswaar voor de welgestelden, maar ook breder genoot men van vrijheid, beschaving en weldenkendheid. Vooral in Wenen, destijds de culturele hoofdstad van Europa. Stefan Zweig beschrijft in zijn aangrijpende boek De wereld van gisteren de grote schok toen de bui van het naderende onheil de mensen compleet verraste. De Nazipropaganda verhief de eigen idealen tot waarheid, probeerde door verdraaiing van feiten de geschiedenis te herschrijven, en bepaalde wat wel en niet tot ‘de cultuur’ behoorde.

Ik wil niet overdrijven, maar hoop toch dat de politieke smaakmakers van nu en morgen niet hun persoonlijke of partijgebonden opvattingen over wat cultuur is of moet zijn gaan opleggen aan de samenleving. Dat onze culturele vrijheid en veelkleurigheid ongeschonden blijft, dat bibliotheken, musea en media bestaansrecht houden en dat muziekbeoefening en het kunnen genieten ervan niet worden aangetast. Of je nou van toneel of lezingen, rock of klassiek, wereldmuziek of blues, gospel of country, jazz of piratenmuziek houdt, het hoort bij een beschaafde en vrije samenleving om die keuzes en voorkeuren te koesteren en te steunen.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)